Κριτικές

Δημήτρης Ιωάν. Μηλιάκος, Η κοινωνικοοικονομική πορεία και το βίαιο τέλος της Αγροτικής Τράπεζας. Ντοκουμέντα, μυθεύματα και αναπάντητα ερωτηματικά, Βασδέκης, Αθήνα 2021,  262 σελ.

Ζούμε σε ένα ιστορικό μεταίχμιο καθώς νέες προκλήσεις μεγάλης κλίμακας  για τις κοινωνίες και την πολιτική  πηγάζουν από την οικονομική κρίση, την πανδημία, την κλιματική κρίση, τα μεταναστευτικά ρεύματα, την τεχνολογική εξέλιξη (η λέξη κλειδί εδώ είναι η ψηφιοποίηση), τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Γιατί τότε ασχολούμαστε με ένα επεισόδιο του παρελθόντος – το άδοξο τέλος της ΑΤΕ;   Η απάντηση είναι απλή: για να κατανοήσουμε τι πήγε στραβά, γιατί πήγε στραβά και τι θα πρέπει να προσέξουμε στο μέλλον. (τεύχος 124)

Στις 8 Δεκεμβρίου 2021, η γερμανική καγκελαρία απέκτησε νέο ένοικο. Μετά 16 έτη, η Άνγκελα Μέρκελ παρέδωσε το γραφείο της στον Όλαφ Σολτς, ευχόμενη «καλή επιτυχία και καλούς χειρισμούς για τη χώρα». Ποια ήταν η ηγέτις της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας τα τελευταία 18 χρόνια που, μεταξύ άλλων, χειρίστηκε την ελληνική κρίση καταφέρνοντας να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή συνοχή. Οι απαντήσεις στην κριτική της βιογραφίας τής Μέρκελ από την Kati Marton, όπως δημοσιεύτηκε στο τεύχος 124 του Books' Journal, Νοεμβρίου 2021.

Μακάριος Δρουσιώτης, Έγκλημα στο Κραν Μοντανά. Πώς και γιατί η Συμμορία ματαίωσε τη λύση του Κυπριακού. Διαφθορά, ανικανότητα και ξένες εξαρτήσεις, Αλφάδι, Λευκωσία 2021, 440 σελ.

Το σίριαλ της διαρροής εγγράφων του Κραν Μοντανά στην εφημερίδα της Κύπρου Φιλελεύθερος έχει έναν και μοναδικό στόχο: να στηρίξει το αφήγημα Αναστασιάδη αναφορικά με τη ματαίωση της λύσης στην ιστορική αυτή διάσκεψη. Μου θυμίζει αυτή η μεθόδευση την προσωπική επιστολή που μου έστειλε ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, με ημερομηνία 11 Αυγούστου 2017, στην οποία, με την ίδια επιλεκτική παράθεση εγγράφων, προσπαθούσε να βγει «κούπα άπαννη» από την κρίση. (Ταυτόσημη επιστολή έστειλε και σε όσους άλλους τον στήριξαν δημόσια, στις προεδρικές του 2013,  ως τον ηγέτη της λύσης.) Έδωσα κατ’ ιδίαν απάντηση στον Πρόεδρο. Ωστόσο, την εκτίμησή μου για τα γεγονότα, των οποίων είχα πλήρη γνώση, τη διατύπωσα δημόσια με άρθρα μου στον Τύπο.

Nikolaus Blome, Angela Merkel. Die Zauder-Künstlerin, Pantheon Verlag, Muenchen 2013, 206 σελ.

Ralf Georg Reuth, Guenther Lachmann,Das erste Leben der Angela M., Piper Verlag, Muenchen 2013, 336 σελ.

Stefan Kornelius, Angela Merkel: Die Kanzlerin und ihre Welt, Hoffman und Campe, Hamburg 2013, 283 σελ.

Gertrud Hoehler, Die Patin. Wie Angela Merkel Deutschland umbaut, Orell Fuessli Verlag, Zuerich 2012, 296 σελ.

Evelyn Roll, Die Erste. Angela Merkels Weg zur Macht, Reinbeck,Hamburg 2005, 396 σελ.

Από το Τεμπλίν της Ανατολικής Γερμανίας μέχρι την καγκελαρία της ενωμένης και ισχυρής Γερμανίας του 21ου αιώνα μεσολάβησαν πολλές περιπέτειες. Πώς η κόρη λουθηρανού ιερωμένου έφτασε να καθορίζει τη μοίρα της ενιαίας Ευρώπης; Ποια ήταν η στρατηγική της, πώς καθορίστηκαν σημαντικές επιλογές της από τα λάθη της; Το booksjournal.gr αναδημοσιεύει την κριτική του Τάσου Τέλλογλου για πέντε βιογραφίες της Μέρκελ (οι τέσσερις είχαν εκδοθεί εν όψει των γερμανικών εκλογών του 2013), που φωτίζουν πολλές όψεις της πολιτικής της ταυτότητας. Απουσιάζει, όπως είναι ευνόητο, η κορύφωση της ελληνικής κρίσης και η στάση της στα γεγονότα του 2015, όταν η Ελλάδα κινδύνευσε να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση - μια νέα βιογραφία (Kati Marton, Η καγκελάριος), που θα κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός στις 20 Οκτωβρίου, περιέχει και τo «ελληνικό επεισόδιο» της διαδρομής της. [TBJ]

T. J. Clark – Alberto Toscano, H αριστερά ως τραγωδίa, μετάφραση από τα αγγλικά: Γιώργος Καράμπελας, Ηριδανός, Αθήνα 2020, 90 σελ.

 Γιώργος Ν. Πολίτης, Εξουσιαστική αριστερά και η κρυφή γοητεία της ανοησίας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2019, 315 σελ.

Δύο πρόσφατες εκδόσεις (ανα)τέμνουν τα μείζονα ζητήματα της αριστεράς, ως ιδεολογία και πολιτική, και προσδιορίζουν με ενάργεια τον εκφυλισμό ενός κινήματος, οι καλύτερες προθέσεις του οποίου « οδήγησαν στην κόλαση». Καλές προθέσεις επικαλούνταν και οι εκπρόσωποι της ελληνικής εκδοχής «αριστερής κυβερνησιμότητας».

Abhijit V. Banerjee - Esther Duflo, Καλά Οικονομικά για Δύσκολους Καιρούς. Καλύτερες απαντήσεις στα μεγαλύτερα προβλήματά μας, επιμέλεια – πρόλογος: Κώστας Αναγνωστόπουλος, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2021

«Οι ιδέες είναι ισχυρές. Οι ιδέες κινούν την αλλαγή. Τα καλά οικονομικά από μόνα τους δεν μπορούν να μας σώσουν. Αλλά χωρίς αυτά, είμαστε καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουμε τα λάθη του χθες. Η άγνοια, η διαίσθηση, η ιδεολογία και η αδράνεια συνδυάζονται για να μας δώσουν απαντήσεις που μοιάζουν αληθοφανείς, υπόσχονται πολλά, και τελικά μας προδίδουν». Σε τι συνίσταται η μέθοδος των καθηγητών Μπάνερτζι και Ντουφλό, που κέρδισαν Νόμπελ Οικονομίας το 2019; Το κείμενο  είναι ο πρόλογος της έκδοσης, που ήδη κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία. [ΤΒJ]

Τάσος Γιαννίτσης, Ασφαλιστικό, Ανάπτυξη, Μακροοικονομία. Οι κρίσιμες διασυνδέσεις, Πατάκη, Αθήνα 2020, 206 σελ. 

Το ασφαλιστικό συνέβαλε καθοριστικά στην κρίση. Αλλά όσο παραμένει δέσμιο του πελατειακού συστήματος που επιμένει, οφείλουμε να το αντιμετωπίζουμε ως πρόβλημα προς λύση. Ποιες είναι όμως σήμερα οι μεταρρυθμιστικές λύσεις ενός προβλήματος με πολλές παθογένειες; Στο νέο βιβλίο του, ο Τάσος Γιαννίτσης προσπαθεί να είναι δίκαιος – έστω και αν, ακόμα μια φορά, γίνεται δυσάρεστος. [ΤΒJ]

Mark Lilla, Κάποτε φιλελεύθερος, και πάλι φιλελεύθερος. Περί της πολιτικής των ταυτοτήτων, μετάφραση: Ελένη Κοτσυφού, επιμέλεια: Κώστας Π. Αναγνωστόπουλος, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2018, 176 σελ.

Ο φιλελευθερισμός έχει μετατραπεί από κινηματική ιδέα σε ιδεολογία των κινημάτων, εστιάζοντας σχεδόν εμμονικά στην πολιτική των ταυτοτήτων, κατακερματίζοντας την κοινωνική του βάση σε ισχνές ατομοκεντρικές συλλογικότητες, συχνά αποκομμένες η μία από την άλλη, και τελικά αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο για τους νεοσυντηρητικούς. Ο καθηγητής Μαρκ Λίλλα περιγράφει τη συντηρητική αντεπανάσταση και τα τακτικά λάθη του φιλελευθερισμού, που συμβάλλουν στην αποπολιτικοποίηση, τον κοινωνικό κατακερματισμό και την αδυναμία συσπείρωσης της κοινωνίας των πολιτών. [TBJ]

Γιάννης Σταυρακάκης, Λαϊκισμός: Μύθοι, στερεότυπα και αναπροσανατολισμοί, Εκδόσεις ΕΑΠ, Αθήνα 2019, 108 σελ.

Στο βιβλίο αναπτύσσεται η άποψη ότι ο λαϊκισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, το οποίο δεν μπορεί να ιδωθεί μόνο από τη σκοπιά του αντιλαϊκισμού που του δίνει a priori αρνητικό πρόσημο. Σύμφωνα με τον καθηγητή πολιτικών επιστημών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Γιάννη Σταυρακάκη, ο λαϊκισμός είναι αναπόφευκτη συνιστώσα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και σχετίζεται με την ανάγκη αποκατάστασης της λαϊκής κυριαρχίας και της υπεράσπισης των συμφερόντων του λαού, οπότε per se δεν είναι ούτε κακός ούτε καλός. Ωστόσο, παραλείπεται να γίνει αναφορά σε ένα βασικό χαρακτηριστικό του λαϊκισμού, την απλούστευση που οδηγεί στη χειραγώγηση και όχι την ανύψωση του λαού. Η απλουστευτική αυτή λογική γίνεται φανερή από διάφορες γλωσσικές επιλογές που απαντούν συχνά στο λαϊκιστικό λόγο.