Ο σημαντικός Τζον Μπαρθ (1930-2024) δεν είναι πια μαζί μας. Ο παιγνιωδώς πολυμαθής συγγραφέας του οποίου τα σκοτεινά κωμικά και περίπλοκα μυθιστορήματα περιστρέφονταν γύρω από τη λογοτεχνία και ήταν αφορμή να ξεκινήσουν πολλές συζητήσεις για την τέχνη της αφήγησης ιστοριών πέθανε σε ηλικία 93 ετών. Ο συγγραφέας που και εμείς στην Ελλάδα γνωρίσαμε κυρίως μέσω του Βλακοχορτοφάγου (έτσι μετέφρασε ο Αλέξης Πανσέληνος το The Sot-weed Factor, το πιο δημοφιλές βιβλίο του) ήταν μέρος ενός κύματος συγγραφέων (William Gass, Stanley Elkins κ.ά.) που, τη δεκαετία του 1960, αμφισβήτησαν τα πρότυπα της γλώσσας και της πλοκής.
Εις Μνήμην
Νίκος Λεβέντης (1947-2024): ἀπὸ τὸν λυρισμὸ στὴν παρωδία
(Καστοριά 14/9/1936 – Νέα Υόρκη 7/3/2024)
Στις ΗΠΑ, όπου είχε καταφύγει ήδη το 1852 ο μεσσηνιακής καταγωγής Κωνσταντίνος Μπρουμίδης (1800-1880), ο επονομαζόμενος «Μικελάντζελο του Καπιτωλίου», και το 1911 ο γεννημένος στη Θάσο Έλληνας γλύπτης, ανάμεσα στους πρώτους με διεθνή παρουσία, Πολύγνωτος Βαγής (1894-1965), κατέφτασε περίπου έναν αιώνα μετά (1948) τον Μπρουμίδη ο Λουκάς Σαμαράς.
Ο Μανώλης Κ. Χατζηγιακουμής ήταν πολλά μαζί. Ο κλασικός φιλόλογος, ο νεοελληνιστής, ο ακάματος ερευνητής της Βυζαντινής Μουσικής Παράδοσης, ο Δάσκαλος, ο αυστηρός επιστήμων και πάνω απ’ όλα ένας σπουδαίος άνθρωπος.
Α, ο Δημήτρης Φύσσας. Ο γενναίος φίλος με το ποδήλατο, που με τόλμη άφησε πίσω την παλιά ζωή του κι έχτισε μια καινούργια, κάνοντας αυτοκριτική για τη φοιτητική του ζωή και τα κνίτικα που πίστευε και υπηρέτησε στη νιότη του με ένα σπουδαίο βιβλίο, το Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος, ένα what if για την Ελλάδα που έγραψε το 2005 και απαντούσε στο ερώτημα τι θα μπορούσε να έχει συμβεί αν το 1947 η χώρα είχε μπει σε σοβιετική τροχιά.
Ο Νικόλαος Μ. Σκουτερόπουλος, που πέθανε σε ηλικία 86 ετών, ήταν μια τεράστια προσωπικότητα που είχε αφιερώσει τη ζωή του στη βαθιά γνώση, στη μελέτη και στη διάδοση των κλασικών κειμένων.
Σπούδασε κλασική φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Γκέτιγκεν και στο Τίμπιγκεν και, συνεχώς και συστηματικά, μελετούσε, δίδασκε ως καθηγητής ιστορίας της φιλοσοφίας και μετέφραζε τους κλασικούς, κυρίως τον Πλάτωνα και τον Θουκυδίδη, αλλά και προσωκρατικούς φιλοσόφους, και Λατίνους, και σπουδαίους Γερμανούς στοχαστές: τον Βίνκελμαν, τον Νίτσε, τον Χούσερλ. Υπήρξε επίσης διευθυντής της εξαιρετικά πλούσιας σειράς «Στοχασμοί», των εκδόσεων στιγμή.
Η σχολιασμένη από τον ίδιο μετάφρασή του της Ιστορίας του Θουκυδίδη, έργο μιας ολόκληρης ζωής, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης Έργου Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά. Οι αξίες της ζωής του, η βαθιά γνώση και η αφιέρωση στο σύστημα των ιδεών που καταξιώνει τον άνθρωπο τον ανέδειξαν ως αδιαφιλονίκητη μορφή της φιλοσοφίας, που δεν αναλώθηκε «μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου, μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες». Αντίθετα, άφησε πίσω του στέρεο και πολύτιμο έργο, σπουδαία κείμενα, έργα υποδομής για τις επόμενες γενιές, σε υποδειγματική γλώσσα και με διεισδυτικό σχολιασμό.
Ο Νικόλαος Μ. Σκουτερόπουλος είναι δυσαναπλήρωτη απώλεια για τις κλασικές σπουδές.
Η κηδεία του θα γίνει σήμερα στις 10 στο Πρώτο Νεκροταφείο.
Τα βιβλία του
Πλάτων, Λύσις Καρδαμίτσα [επιμέλεια, μετάφραση], 1981
Πλάτων, Ευθύφρων, Καρδαμίτσα [επιμέλεια, μετάφραση], 1982
Η αρχαία σοφιστική, Γνώση (κείμενα, επιμέλεια), 2006
Θουκυδίδη Ιστορία (μετάφραση, επιμέλεια, εισαγωγή), Πόλις, 2012
Φαίδρος, Πόλις (μετάφραση, επιμέλεια), 2015
Braun, Maximilian, Ντοστογιέφσκι, Εκκρεμές, 2008
Goethe, Johann Wolfgang von, Γκαίτε, Στιγμή [μετάφραση, επιμέλεια σειράς], 2007
Aurelius, Marcus Antoninus Augustus, Imperator Caesar, Μάρκος Αυρήλιος, Στιγμή [μετάφραση, επιμέλεια, επιμέλεια σειράς], 2007
Schopenhauer, Arthur, Σοπενάουερ, Στιγμή [ανθολόγηση, μετάφραση, επιμέλεια σειράς], 2007
Επίκουρος, Επίκουρος, Στιγμή [μετάφραση, επιμέλεια, επιμέλεια σειράς], 2006
Συλλογικό έργο, Οι αρχαίοι κυνικοί, Γνώση [επιμέλεια, μετάφραση], 2006
Επίκτητος, Επίκτητος: Εγχειρίδιον, Στιγμή [μετάφραση, επιμέλεια, επιμέλεια σειράς], 2004
Novalis, Η χριστιανοσύνη ή άλλως Ευρώπη, Εκκρεμές [μετάφραση, επιμέλεια σειράς], 2004
Πλάτων, Ίων, Εκκρεμές, 2002
Nietzsche, Friedrich Wilhelm, Μαθήματα για την παιδεία, Printa, 2002
Πλάτων, Πολιτεία, Πόλις, 2002
Winckelmann, J. J., Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων στη ζωγραφική και τη γλυπτική, Ίνδικτος, 2001
Husserl, Edmund, Η φιλοσοφία ως αυστηρή επιστήμη, Ροές [επιμέλεια, μετάφραση], 2000
Nietzsche, Friedrich Wilhelm, Νίτσε, Στιγμή [μετάφραση, επιμέλεια σειράς, 1999
Η αρχαία σοφιστική, Γνώση [επιμέλεια, μετάφραση], 1998
Nietzsche, Friedrich Wilhelm, Ιστορία και ζωή, Γνώση, 1998
Οι αρχαίοι κυνικοί, Γνώση [επιμέλεια, μετάφραση], 1998
Winckelmann, J. J., Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων στη ζωγραφική και τη γλυπτική, Ίνδικτος, 1996
Windelband, W., Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1995
Πλάτων, Ιππίας Ελάττων, Στιγμή, 1995
Heine, Heinrich, Η ρομαντική σχολή, Στιγμή, 1994
Συλλογικό έργο, Ο Βάγκνερ και η Ελλάδα, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 1992
Gigon, Olof, Βασικά προβλήματα της αρχαίας φιλοσοφίας, Γνώση, 1991
Windelband, W., Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, ΜΙΕΤ, 1991
Windelband, W., Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας, ΜΙΕΤ, 1991
Mendelssohn, Moses, Τι είναι διαφωτισμός, Κριτική , 1989
Πλάτων, Ευθύδημος, Καρδαμίτσα [επιμέλεια, μετάφραση], 1988
Husserl, Edmund, Δεύτερη λογική έρευνα, Γνώση, 1986
Betzen, Klaus, Ο Τόμας Μαν και το πρόβλημα του ανθρωπισμού, Εκδόσεις των Φίλων, 1977
Λοιποί τίτλοι
Kafka, Franz, 1883-1924, Αφορισμοί, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2012
Von Ebner - Eschenbach, Marie, Αφορισμοί, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2010
Ricoeur, Paul, Αγάπη και δικαιοσύνη, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2009
Spinoza, Baruch de, Ηθική, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2009
Kraus, Karl, 1874-1936, Αφορισμοί, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2008
Kant, Immanuel, Ιμμάνουελ Καντ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2008
Wittgenstein, Ludwig, Βιττγκενστάιν, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2007
Porchia, Antonio, Επιλογή από τις Voces, Στιγμή [επιμέλεια σειράς]
Baudelaire, Charles, Μπωντλαίρ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2007
Wilde, Oscar, Στοχασμοί, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2007
Leibniz, Gottfried Wilhelm, Η μοναδολογία, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2006
Lukács, Georg, Η πραγμοποίηση και η συνείδηση του προλεταριάτου, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2006*Hume, David, Κείμενα, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2006
Taylor, Charles, Οι δυσανεξίες της νεωτερικότητας, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2006
James, William, Πραγματισμός, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2006
Kudszus, Hans, Χανς Κούντσους, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2006
Merleau - Ponty, Maurice, Εγκώμιο της φιλοσοφίας και άλλα δοκίμια, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2005
Lacan, Jacques, Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και της γλώσσας στην ψυχανάλυση, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2005
Παπαδιαμάντης, Αλέξανδρος, Παπαδιαμάντης, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2005
Goehr, Lydia, Το φανταστικό μουσείο των μουσικών έργων, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2005
Camus, Albert, Αλμπέρ Καμύ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2004
La Bruyère, Jean de, Λαμπρυγέρ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2004
Lichtenberg, Georg Christoph, Λίχτενμπεργκ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2004
Lec, Stanislaw Jerzy, Στανισλάβ Γέρζι Λετς, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2004
Swift, Jonathan, Τζόναθαν Σουίφτ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 2004
Husserl, Edmund, Η προέλευση της γεωμετρίας, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2003
Strawson, Peter Frederick, Σκεπτικισμός και φυσιοκρατία, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2003
Descartes, René, Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας, Εκκρεμές [επιμέλεια σειράς], 2003
Maeterlinck, Maurice, Μαίτερλινκ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς],2002
Πλούταρχος, Πλούταρχος, Στιγμή [επιμέλεια σειράς], 1998
(1996) Valéry, Paul, Βαλερύ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς] (1994) Rivarol, Antoine de, Ριβαρόλ, επιλογή από το έργο του, Στιγμή [επιμέλεια σειράς] (1994) Chamfort, Sebastien-Roch Nicolas, Σαμφόρ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς] (1993) Vauvenargues, Luc de Chapier, Marquis de, Βωβενάργκ, Στιγμή [επιμέλεια σειράς]
H ζωή του ποιητή και μεταφραστή Γιώργου Μπλάνα, που πέθανε σε ηλικία 65 ετών, χαρακτηριζόταν από το πάθος του. Για τη λογοτεχνία, για την έκφραση, για την πολιτική παρέμβαση.
Ο Κώστας Θ. Καλφόπουλος (1956-2023) ήταν ένας αφιερωμένος στην προσπάθεια του Books’ Journal στενός συνεργάτης μας. Αλλά, κυρίως, ήταν πολλά άλλα. Συγγραφέας αστυνομικών ιστοριών, που διαβάστηκαν και συνεχίζουν να διαβάζονται, επειδή αν και λόγιος ήταν λαϊκός. Συγγραφέας δοκιμίων για το αστυνομικό μυθιστόρημα αλλά και για πολλές ακόμα όψεις της ποπ κουλτούρας. Μεταφραστής από τα γερμανικά, μια γλώσσα και μια γραμματεία που γνώριζε άριστα. Παθιασμένος μελετητής του Βάλτερ Μπένγιαμιν. Θεωρητικός των γραφών της περιπλάνησης, flâneur και ο ίδιος στις διαδρομές της πόλης.
Πέθανε ο Νίκος Λεβέντης. Εντοπίστηκε νεκρός στις 14 Ιανουαρίου 2024, από φίλο του, στο σπίτι του. Ήταν το μοναχικό τέλος ενός ποιητή που, ούτως ή άλλως, είχε επιλέξει να απουσιάζει από την επιφάνεια των πραγμάτων, που συνήθως λιμνάζει αδιατάρακτη.
Η είδηση του θανάτου της Ολυμπίας Καράγιωργα ήταν ένα συνταρακτικό ξάφνιασμα, ωσάν αυτή την αισθαντική ποιήτρια με τη σπάνιας καθαρότητας ευαισθησία η μνήμη μου να την είχε εξαιρέσει από την κοινή μας μοίρα. Πίστευα πως όσο υπήρχε στη ζωή αυτή η πανέμορφη γυναίκα, με την ωραία ψυχή, θα έμενε ανοιχτό το πήγαιν’-έλα σε κάποια γεμάτα ουσία χρόνια της νεότητας, με τη φιλία σπάνιων ανθρώπων, με τους οποίους τελικά μας συνέδεε σαν γερή μεταξένια κλωστή η κοινή μας αγάπη για τον Γιώργο Σαραντάρη.
«YΙΕ ΜΟΥ, ΦΥΛΑΞΑΙ, τοῦ ποιῆσαι βιβλία πολλά· οὐκ ἔστι περασμός, καὶ μελέτη πολλὴ κόπωσις σαρκός». Με την εναρκτήρια εδώ ρήση επιλόγιζε ο βιβλικός Εκκλησιαστής (ΙΒ´ 12) τις προτροπές του στη βάση της ματαιότητας της ανθρώπινης σοφίας και ευτυχίας· την αυτάρκεια των συμβουλών που είχαν προηγηθεί, λόγων αληθείας, την υπογράμμιζε έτσι ως εξής σε μεταφραστική απόδοση: Παιδί μου, πρόσεξε να μη μαζέψεις πολλά βιβλία· τούτο δεν έχει τέλος και η πολλή μελέτη είναι καταπόνηση του πνεύματος και του σώματος. Η Τζίνα Πολίτη έχει ασεβήσει, καθ’ έξιν και κατ’ εξακολούθησιν, προς την προτροπή αυτή και μάλιστα, όπως ευθύς θα δούμε, προς αμφότερες τις δυνατές σημασίες της γενικής «τοῦ ποιῆσαι», τόσο δηλαδή στη συγγραφή όσο και στην ανάγνωση των βιβλίων.
Πέθανε η καθηγήτρια ιταλικής φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Μαριάννα Δήτσα.
Μαρία Λαϊνά, Θυμάσαι τι είναι ποίηση; Ιστορίες ποδηλασίας, Πατάκη, Αθήνα 2018, 345 σελ.
Μαρία Λαϊνά, Ό,τι έγινε. Άνθρωποι και φαντάσματα, Πατάκη, Αθήνα 2020, 56 σελ.
Καθ’ όλη την πορεία της στην ποίηση, που διαρκεί πενήντα και πλέον χρόνια, η Λαϊνά εργάζεται με μοναδική σοβαρότητα πάνω στην ακρίβεια της γλώσσας, την πυκνότητα του νοήματος, και την απόδοση της προσωπικής της αλήθειας. Έχει τη γοητεία των ποιητών που αποθεώνουν το ελάχιστο, που μοιάζουν να έχουν λίγες λέξεις στη διάθεσή τους –μολονότι, ασφαλώς, γνωρίζουν πλήθος– και γυρνούν γύρω από τις ίδιες. Δεν ταξιδεύουν χιλιόμετρα για να βρουν νέες και να τις βάλουν ως τρόπαια. Κι η γοητεία αυτή δεν παύει να δεσπόζει ούτε όταν γράφει πεζά που μπορούν να λειτουργήσουν ως το σημείο εισόδου στο ποιητικό έργο, να μας προσφέρουν την ευκαιρία να εξοικειωθούμε με τη φωνή, τον αισθητικό κόσμο, τις ιδέες και τις ιδιαιτερότητες της ποιητικής φωνής της. To κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 123 του Books' Journal, αναδημοσιεύεται εδώ με τη δυσάρεστη αφορμή του θανάτου της ποιήτριας και θεατρικής συγγραφέως.
Ο ευπατρίδης διπλωμάτης Κώστας Ζέπος έφυγε από τη ζωή στις 6 Αυγούστου σε ηλικία 92 ετών. Ο Κώστας Ζέπος εισήλθε στη Διπλωματική Υπηρεσία το 1958 και ξεκίνησε την καριέρα του, ως ακόλουθος, στην ελληνική πρεσβεία στη Λευκωσία. Στη συνέχεια υπηρέτησε στο Λονδίνο, ως γραμματέας Α΄, έως το 1967 που ήρθε η δικτατορία και τον έθεσε στο περιθώριο ώς τον Ιανουάριο του 1974, όταν μετατέθηκε στη Γενεύη, στην Αντιπροσωπεία του ΟΗΕ.
Ο Θεοχάρης Κυδωνάκης (1933-2023), ο ακαταπόνητος Θεοχάρης, πέθανε σήμερα το πρωί (4 Δεκεμβρίου 2023), στις επάλξεις, κυριολεκτικά.