Κριτικές

Patricia Highsmith, Τα ημερολόγια και τα σημειωματάριά της. Τα χρόνια της Νέας Υόρκης, 1941-1950, μετάφραση από τα αγγλικά: Ανδρέας Αποστολίδης, Άγρα, Αθήνα 2025, 782 σελ.

Η Πατρίσια Χάισμιθ γεννήθηκε το 1921 στο Τέξας. Τριών χρόνων μπορούσε να διαβάσει, στα εννιά της χρόνια διάβαζε τον Ντίκενς, τον Ντοστογιέφσκι, τον Άρθουρ Κόναν Ντόιλ. Στα δεκαπέντε της, αντλώντας ιδέες από τον Έντγκαρ Άλαν Πόε και τον Τζόζεφ Κόνραντ, γέμιζε τετράδια με σχέδια διηγημάτων. Από μικρή φαινόταν τι θα γίνει όταν μεγάλωνε.

Τάνια Μαλιάρτσουκ, Η ιστορία συνεχίζεται. Κάνουμε διάλειμμα για μιαν ανάσα, μετάφραση από τα γερμανικά: Έλενα Σταγκουράκη, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 2025, 136 σελ.

Η πολυπλοκότητα του παρελθόντος δεν μπορεί να αναιρέσει τη βαρβαρότητα του παρόντος και του επερχόμενου μέλλοντος. Η Τάνια Μαλιάρτσουκ αισθάνεται Ουκρανή για να μην αισθάνεται σκλάβα – και ενώ την πνίγει η ηθική αγανάκτηση από τη ρωσική εισβολή, γράφει επειδή πρέπει να εκδηλώσει το φρόνημά της και να περιγράψει τόσο βάρβαρος είναι αυτό ο πόλεμος.

Έλεν Ντε Γουίτ, Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί, μετάφραση από τα αγγλικά: Μαριλένα Καραμολέγκου, Δώμα, Αθήνα 2025, 88 σελ.

Η Μαργκερίτ εκπαιδεύτηκε από πολύ νωρίς στους καλούς τρόπους, στο πιάνο, στην ιππασία, ακόμα και στο μπριτζ. Αλλά η ζωή της ήταν απατηλό φαινόμενο…

Γιάννης Κιουρτσάκης, Κρυμμένη Πατρίδα, Πατάκη, Αθήνα 2026, 208 σελ.

Ο Γιάννης Κιουρτσάκης κυκλοφορεί αυτές τις μέρες το τελευταίο του βιβλίο, την Κρυμμένη Πατρίδα (εκδ. Πατάκη, 2026). Μόλις 200 σελίδες. Μου έκανε την τιμή να μου εμπιστευτεί το χειρόγραφο και, τώρα, με την ιδιότητα του αναγνώστη και του παρατηρητή μιας διαδρομής σαράντα ετών —από τότε που τον γνώρισα, παιδί ακόμη, στο Πήλιο— θέλω να μιλήσω για εκείνον, για το έργο του, για το υπόδειγμα της ζωής του και για όσα πιστεύω ότι μπορούν να προσφέρουν τα βιβλία του στους σημερινούς αναγνώστες, μικρότερους και μεγαλύτερους.

Herman Broch, Βιργιλίου Θάνατος, μετάφραση από τα γερμανικά: Σοφία Αυγερινού, Έρμα, Αθήνα 2025, 532 σελ.

Χάρη στην ακάματη Σοφία Αυγερινού έχουμε πλέον σε νέα, ωραία μετάφραση το μείζον έργο του Χέρμαν Μπροχ Ο θάνατος του Βιργιλίου. Το βιβλίο που ο μεγάλος αυστριακός συγγραφέας έγραψε μεταξύ των ετών 1936 και 1945 είναι ένα πολυσέλιδο ποιητικό μυθιστόρημα, ένα απ’ τα σπουδαιότερα επιτεύγματα του λογοτεχνικού μοντερνισμού. Πρόκειται για ένα απολαυστικό αριστούργημα, που στέκεται επάξια πλάι στο Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ και στον Οδυσσέα του Τζόυς, και το οποίο καλεί τον αναγνώστη να βυθιστεί στην ανάγνωσή του, να το διαβάσει ξανά και ξανά, να ρουφήξει κάθε σελίδα του, κάθε αράδα του, κάθε λέξη του.

Lilia Hassaine, Πανόραμα, μετάφραση από τα γαλλικά: Μαριάννα Μαντά, Πόλις, Αθήνα 2025, 226 σελ.

Ελένη Στελλάτου, Καιρός των Κρυστάλλων, Πόλις, Αθήνα 2025, 392 σελ.

Δυο διαφορετικοί δυστοπικοί κόσμοι, δυο διαφορετικοί άνθρωποι που πρέπει να πλοηγήσουν τον εαυτό τους, και ίσως τον κόσμο ολόκληρο και την αλήθεια, μέσα σε σκοτεινούς λαβυρίνθους, απαγορεύσεις, προκαταλήψεις, διακρίσεις. Δυο διαφορετικές νέες γυναικείες φωνές με κοινό τους το όραμα (και τη επίτευξη) μιας σύνθετης γραφής και μιας ελπίδας, της αντοχής.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Η πολιτική της αντιπροσώπευσης. Ντοστογιέφσκι, Παπαδιαμάντης, Κόντογλου, Αρμός, Αθήνα 2024, 192 σελ.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Ο Ντοστογιέφσκι και ο λαϊκισμός, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2024, 200 σελ.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Ο Ντοστογιέφσκι και το πολιτικό κακό. Ο  Μεγάλος Ιεροεξεταστής, ο εγωισμός, το αυτεξούσιο, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2025, 136 σελ.

Tα τρία βιβλία του Ανδρέα Πανταζόπουλου για τον πολιτικό Ντοστογιέφσκι συνιστούν ένα εκδοτικό γεγονός, όχι μόνο για την ελληνική βιβλιογραφία αλλά και για τη διεθνή, όχι με αυστηρά ποσοτικούς μόνο όρους αλλά και ουσιαστικούς. O συγγραφέας δεν παρουσιάζει απλά τις πολιτικές ιδέες του Ντοστογιέφσκι, αλλά προσπαθεί να ψηλαφήσει σ’ αυτές μια εναλλακτική πρόταση της κρίσης του ίδιου του φιλελευθερισμού, που κρυσταλλώνεται στις μέρες μας ως κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης.

Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη, Οι Δαιμονισμένοι, μετάφραση από τα ρωσικά: Άρης Αλεξάνδρου, Γκοβόστης, Αθήνα 2014, 784 σελ.

Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, Οι Δαιμονισμένοι, μετάφραση από τα ρωσικά: Ελένη Μπακοπούλου, Άγρα, Αθήνα 2023, 968 σελ.

Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη, Αδελφοί Καραμάζοβ, μετάφραση από τα ρωσικά: Άρης Αλεξάνδρου, Γκοβόστης, Αθήνα 2014, 896 σελ.

«Δεν είναι στον κομμουνισμό, δεν είναι στις μηχανικές μορφές ο σοσιαλισμός του ρωσικού λαού. Αυτός πιστεύει ότι τελικά σώζεται μόνο με την παγκόσμια ενότητα στο όνομα του Χριστού». Κατά τον Μπερντιάεφ, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι είναι ένας «μεταφυσικός συμβολιστής» και, έτσι, πολέμιος του υλόφρονος σοσιαλισμού και της υποχθόνιας μνησίκακης ανταρσίας του. Όντως, η ασκητική αποδόμηση του σοσιαλισμού εκ μέρους του διαθέτει ευαγγελική θεμελίωση, συνιστά την ουσία της χριστιανο-ορθόδοξης αντίληψης του, από την οποία είναι διαποτισμένο το σύνολο του έργου του, ακόμα και οι «ψυχολογικές» πλευρές του.

Αντρέι Μπίτοφ, Οίκος Πούσκιν, μετάφραση από τα ρωσικά: Βιργινία Γαλανοπούλου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 767 σελ.

Ένα διαμάντι της ρωσικής λογοτεχνίας, τον Οίκο Πούσκιν του Αντρέι Μπίτοφ, έχουμε επιτέλους στα ελληνικά, σε εξαιρετική μετάφραση της Βιργινίας Γαλανοπούλου. Το βιβλίο του Μπίτοφ, ένα απ’ τα βασικά έργα της μεταμοντέρνας ρωσικής λογοτεχνίας, είχε ολοκληρωθεί το 1971, αλλά στάθηκε αδύνατο να εκδοθεί στη Σοβιετική Ένωση. Πρωτοεκδόθηκε τελικά στην Αμερική το 1978 και μόλις το 1987 στη Ρωσία.