Σύνδεση συνδρομητών

Άραβας έμπορος και έλληνας συνεργάτης

Τετάρτη, 06 Αυγούστου 2025 18:26

«Παρά την αποτυχία μας δεν πρέπει να στενοχωριόμαστε γιατί δεν έχουν σημασία τα πράγματα αλλά οι κρίσεις περί των πραγμάτων. Άλλωστε εμείς είμαστε επαγγελματίες της νοσταλγίας». Πάνω σ’ αυτό το μότο πέφτει ο αναγνώστης που ανοίγει να διαβάσει τη συλλογή διηγημάτων του Θανάση Βαλτινού Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν. Ως πηγή του παραθέματος ο συγγραφέας αναφέρει κάποιο «γράμμα Άραβα εμπόρου σε Έλληνα συνεργάτη του». Όπως όμως εύκολα μπορεί ν’ αντιληφθεί κανείς, το παράθεμα είναι επινοημένο. Δεν υπάρχει κανένα τέτοιο γράμμα, απ’ το οποίο τάχα ο συγγραφέας άντλησε τα παραπάνω λόγια. Άλλωστε, οι παραπομπές σε επινοημένα κείμενα δεν είναι κάτι ασυνήθιστο στο έργο του Βαλτινού.

Ποιος είναι άραγε ο «Άραβας έμπορος» και ποιος ο «Έλληνας συνεργάτης» του; Μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε πως ο «Έλληνας συνεργάτης» δεν είναι άλλος απ’ τον ίδιο τον Βαλτινό. Κατά πάσα πιθανότητα, αποδέκτης της επιστολής που δημοσιεύει είναι ο ίδιος, κι ας πρόκειται για πλαστή επιστολή που δε στάλθηκε ποτέ. Ποιος είναι όμως ο αποστολέας της; Ίσως κάποια στοιχεία για την ταυτότητά του να κρύβονται στο περιεχόμενό της: «Δεν έχουν σημασία τα πράγματα αλλά οι κρίσεις περί των πραγμάτων», υποτίθεται πως γράφει στην επιστολή του αυτός ο φανταστικός Άραβας. Με άλλα λόγια, μεταφράζει στα νέα ελληνικά το διάσημο απόφθεγμα του Επίκτητου: «Ταράσσει τοὺς ἀνθρώπους οὐ τὰ πράγματα, ἀλλὰ τὰ περὶ τῶν πραγμάτων δόγματα» (Εγχειρίδιον 5). Μήπως λοιπόν είναι ο αρχαίος φιλόσοφος αυτός που κατά κάποιον τρόπο έστειλε το γράμμα στον Έλληνα συγγραφέα;

Αν όμως σκαλίσουμε λίγο βαθύτερα, μπορούμε βάσιμα να εικάσουμε πως ο Βαλτινός δεν πήρε το παράθεμα κατευθείαν απ’ τον Επίκτητο· διότι δεν είναι αυτός ο πρώτος που το χρησιμοποιεί ως μότο σε κάποιο έργο του. Ο πρώτος που το χρησιμοποιεί είναι ο Λώρενς Στερν στο περίφημο μυθιστόρημά του The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman. Και μάλιστα ο Στερν το παραθέτει εκεί στο πρωτότυπο, στα αρχαία ελληνικά. Όπως φαίνεται λοιπόν, ο «Άραβας έμπορος» με τον οποίο «συνεργάζεται» ο Θανάσης Βαλτινός είναι ο διάσημος Αγγλοϊρλανδός συγγραφέας του δέκατου όγδοου αιώνα.

Εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον με τα παραπάνω έχει ίσως και κάτι άλλο: Η ελληνική μετάφραση της Ζωής και των απόψεων του Τρίστραμ Σάντι, κυρίου από σόι εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 1992, ενώ η πρώτη έκδοση του Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς. Μήπως ο Βαλτινός πρόσθεσε το μότο τελευταία στιγμή και πήρε την ιδέα όταν ξεφύλλισε το φρεσκοτυπωμένο βιβλίο του Στερν, εκείνες τις μέρες που παρέδιδε το χειρόγραφο; Ποιος άραγε να το ξέρει; Ο μεγάλος μας συγγραφέας συνομιλεί τώρα πια με τον ίδιο τον «Άραβα έμπορο» και μάλλον χαμογελάνε κι οι δυο τους συγκαταβατικά με τις κρίσεις μας περί των πραγμάτων και τη συνακόλουθη ταραχή μας.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.